Iturria: Argia.eus 📷 MSF
Aukeratu zure maila:
Albiste sinplea, A1 mailarako
Mongbwalu Kongoko Errepublikaren ekialdean dago. Oihan handiak ditu inguruan. Baina gero eta oihan gutxiago ditu. Lur zulatu gehiago ditu. Zergatik? Urrea du lurrean. Kolono belgikarrek aurkitu zuten urrea. Orain multinazional boteretsuek ateratzen dute urrea. Langileek ez dute diru asko irabazten. Iruzurra eta ustelkeria daude.
Mongbwalu albistegietan agertu da. Ebola izurrite berriaren epizentroa da. Ebola birusa Afrikan zabaltzen da. 2014az geroztik, hamazazpigarren izurritea da. 2.073 kutsatu eta 796 hildako eragin ditu birusak. Kutsatuen %53 hil dira. Munduko Osasun Erakundeak dio izurritea “biziki larria eta kudeatzeko zaila” dela. Birusa arraroa da. Orain arteko sendabideak ez dira eraginkorrak. Mendebaldeko komunikabideetan ez da aipatzen.
Ebola eta urre bilaketa lotuta daude. Sonia Shah kazetariak artikulu bat idatzi du. Artikuluan kontatzen du duela 50 urte aurkitu zutela ebola birusa. Birusaren eramaileak gauenarak dira. Gauenarak oihan zabalen barnean bizi dira. Oihanak mozten dituzte urrea ateratzeko. Gauenaren eta gizakien arteko distantzia ttipitzen da. Afrika erdialdeko deforestazioa ehuneko puntu batez igotzeak malaria eta ebola birusen intzidentzia %20 eta %40 artean igotzen du.
Biztanleria handitzen da. Izurriteen probabilitatea handitzen da. Mineralen bila dabiltzanak sakon murgiltzen dira basoan. Mineralen garestitzeak leku guztietako jendea erakartzen du. Aktibitate-guneetatik urrun, ehizan aritzeko joera handiagoa dute. Ebola birusa duten animaliak harrapatzen dituzte. Birusa erraz hedatzen da meatze-hirietan.
Kongoko meategietan bi milioi langile dabiltza. Laborariek meatzaritza egiten dute diru-sartze osagarri bat izateko. Munduko Osasun Erakundeak alarma gorria piztu du. Baina meategiek irekita segitzen dute. Kutsatuak aparte jartzeko berrogeialdia ezinezkoa da anitzentzat. Sintomak agertu arren, lanean segitzen dute.
Sonia Shahk dio ekosistemen osagarria zaindu behar dela. Oihanak babestu eta landatu behar dira. Bestela, epidemien zerrenda luzatuko da.
Albiste erraza, A2 mailarako
Mongbwalu Kongoko Errepublikaren ekialdean dago. Oihan handiak ditu inguruan. Baina gero eta oihan gutxiago daude. Meatzaritza asko dago. Lurra zulatzen dute urrea ateratzeko. Kolono belgikarrek urrea aurkitu zuten XX. mendearen hasieran. Gero, Kongoko Gobernuak kudeatu zuen meatzaritza. Orain, multinazional boteretsuek kudeatzen dute. Jendea pobrea da. Ustelkeria dago. Jendearen osasuna eta ingurumena kaltetuta daude.
Orain, Mongbwalu albistegietan agertzen da. Ebola izurritea dago. Maiatzaren 15ean, Kongoko Gobernuak izurritearen berri eman zuen. 2014az geroztik, Afrikan dagoen hamazazpigarren izurritea da. Uztailaren 16ko datuen arabera, 2.073 pertsona kutsatu dira eta 796 hil dira. Kutsatuen %53 hil dira. Munduko Osasun Erakundeak dio izurritea larria eta zaila dela kudeatzeko. Birusa arraroa da eta ez dago sendabiderik. Mendebaldeko komunikabideetan ez dute asko hitz egiten ebolari buruz. Afrika urrun dago Europatik.
Gobernua izurritea kontrolatzen saiatzen ari da. Baina egoera ez dago kontrolatuta. Hildakoen bi herenak osasun-zerbitzuetatik urrun hiltzen dira. Jendea pobrea da eta osasun-zerbitzuak txarrak dira.
The Guardian komunikabideak artikulu bat argitaratu du. Artikuluak dio ebola eta deforestazioa lotuta daudela. Sonia Shah da egilea. Shah kazetaria eta idazlea da. Artikuluak dio duela 50 urte aurkitu zutela ebola birusa. Lehen, izurriteak txikiak ziren. Orain, izurriteak handiagoak dira. Jende gehiago bizi da eta interkonektatuago dago. Baina bada beste arrazoi bat: ekologiaren eraldaketa. Mineral gehiago behar dira teknologia berriak egiteko.
Meatzariek zuhaitzak mozten dituzte. Horregatik, jendea eta gauenarak gertuago daude. Gauenarak birusa dute. Datuek diote deforestazioak malaria eta ebola handitzen dituela. 2014ko ebolaren agerraldia Ginean hasi zen. Han, basoaren %85 moztu zuten. Mongbwalun gauza bera gertatzen da. Azken bost urteetan, deforestazio handia egon da.
Jende gehiago bizi da. Horregatik, izurriteak egoteko probabilitatea handiagoa da. Meatzariek basoan lan egiten dute. Mineralak garestiak dira. Jendea erakartzen dute. Jendeak ez du immunitaterik. Ehizan aritzen dira. Animalia kutsatuak harrapatzen dituzte. Birusa meatze-hirietara zabaltzen da. Han, saneamendu sistema txarra da eta osasun-azpiegitura gutxi daude.
Kongon koltan eta kobalto mineralak ere badaude. Bi milioi langile daude meategietan. Ekialdean, 380.000 langile baino gehiago daude. Laborariek zailtasunak dituzte. Meatzaritzan lan egiten dute diru gehiago irabazteko.
Munduko Osasun Erakundeak abisatu du. Baina meategiek irekita jarraitzen dute. Birusak zabaltzen jarraitzen du. Jendeak ezin du berrogeialdia egin. Dirua behar dute. Sintomak izan arren, lan egiten jarraitzen dute. Hildakoek birusa dute oraindik.
Sonia Shahk dio garrantzitsua dela ekosistemak zaintzea. Izurriteak saihestu nahi baditugu, oihanak babestu eta landatu behar ditugu.
B1 mailarako egokitutako berria
Mongbwalu, Kongoko Errepublikaren ekialdean dagoen hiri ertain bat da. Oihanez inguratuta dago, baina gero eta oihan gutxiago ditu. Izan ere, urrea aurkitu zuten lur azpian XX. mendearen hasieran, eta ordutik urrearen erauzketak garrantzi handia hartu du. Lehenik, kolono belgikarrek ustiatu zuten, gero estatuak, eta orain multinazional boteretsuek. Hala ere, biztanleak eta langileak oso pobreak dira. Ustelkeria eta iruzurra oso zabalduta daude, eta horrek kalte handia egiten dio ingurumenari eta osasunari.
Azken asteotan, Mongbwalu albistegietan agertu da, ebola izurrite berriaren epizentroa delako. 2014az geroztik, Afrikan zabaltzen den hamazazpigarren izurritea da. Uztailaren 16ko datuen arabera, 2.073 pertsona kutsatu eta 796 hil dira. Gobernuaren azken osasun-buletinaren arabera, kutsatuen heriotza-tasa %53 da. Munduko Osasun Erakundeak dio izurritea “biziki larria eta kudeatzeko zaila” dela. Baina Mendebaldeko komunikabideetan ez da asko aipatzen.
Izurritea kontrolatzen saiatzen ari dira, baina egoera zaila da. Hildakoen bi herenak osasun-zerbitzuetatik urrun hiltzen dira, biztanleen egoera ekonomiko kaskarra eta osasun zerbitzu publiko ahula direla eta.
Sonia Shah kazetariak The Guardian egunkarian idatzi du ebolaren eta deforestazioaren arteko loturari buruz. Bere ustez, meatzaritzak oihanak suntsitzen ditu, eta horrek gerturatzen ditu gizakiak eta gaixotasunak eramaten dituzten animaliak. Gainera, meatzaritzak jende asko erakartzen du, eta horrek errazten du gaixotasunen hedapena.
Urreaz gain, Kongoko eskualde horretan koltan eta kobalto mineralak ere badaude. Bi milioi langile dabiltza meategietan, eta klima larrialdiaren ondorioz, gero eta gehiago dira. Hala ere, meategiek irekita jarraitzen dute, eta birusak bere bidea jarraitzen du.
Shahren ustez, ebolari aurre egiteko, ingurumena babestu behar da. Oihanak babestu eta landatu behar dira, bestela epidemien zerrenda luzatuko da.