Iturria: Argia.eus 📷 NICOLAS GOÑI / ARGIA CC BY-SA
Aukeratu zure maila:
Albiste sinplea, A1 mailarako
Klima aldaketa mundu osoan arazo handia da. Bero handia egiten du eta baso asko erretzen dira. Jendea harrituta dago Frantzian eta Ingalaterran ere basoak erre direlako. Normalean, basoak eskualde beroetan erretzen dira. Baina orain, eskualde hotzetan ere bai.
Munduko basorik handiena Errusian eta Kanadan dago. Baso hori oso garrantzitsua da. Karbono asko dauka eta klima aldaketa gelditzen laguntzen du. Baina klima aldaketarekin, karbonoa atmosferara joaten da eta hori txarra da.
Errusian eta Kanadan baso asko erre dira. Aurten, suteen sasoia goiz hasi da eta oso gogorra da. Klima aldaketak suteak errazten ditu. Zuhaitzak hiltzen dira eta sua azkarrago zabaltzen da.
Lurra izoztuta dago eskualde hotzetan. Baina klima aldaketarekin, lurra urtzen da eta karbonoa atmosferara joaten da. Hori arazo handia da. Lurra urtzen denean, zuhaitzak okertzen dira eta errepideak apurtzen dira.
Errusia eta Kanada petrolio esportatzaile handiak dira. Petrolioa garrantzitsua da estatuarentzat. Baina petrolioak klima aldaketa handitzen du.
Klima aldaketak laborantza ere kaltetzen du. Lurra lehorra da eta zereal gutxiago hazten da. Hori arazo handia da jendearentzat.
Klima aldaketa mundu osoan arazo handia da. Gobernuek zerbait egin behar dute klima aldaketa gelditzeko.
Albiste erraza, A2 mailarako
Klima aldaketak arazo larriak sortzen ditu munduan. Europan bero handia egiten du eta suteak daude. Jende asko harrituta dago Frantzian eta Ingalaterran ere suteak daudelako.
Munduko baso handiena oihan boreala da. Errusian eta Kanadan dago. Baso horretan pinuak, izeiak eta alertzeak daude. Basoak karbono asko dauka. Klima aldaketarekin karbonoa atmosferara joan daiteke.
Errusian eta Kanadan sute asko daude. Suteek basoa suntsitzen dute. Klima aldaketak tenperatura igotzen du eta basoa lehortzen du. Horregatik, suteak errazago gertatzen dira.
Klima aldaketak beste arazo batzuk ere sortzen ditu. Permafrosta lur izoztua da. Permafrosta urtzen ari da eta karbonoa atmosferara doa. Horrek klima aldaketa okertzen du.
Permafrostaren gainean errepideak eta etxeak daude. Permafrosta urtzen denean, errepideak eta etxeak apurtzen dira. Jende asko bizi den lekuetan arazoak egongo dira.
Kanada eta Errusia zereal asko esportatzen dituzte. Baina klima aldaketarekin laborantzak arazoak izango ditu. Lurra lehorra egongo da eta zereal gutxiago haziko dira.
Errusia eta Kanada petrolio asko esportatzen dute. Petrolioak diru asko ematen die. Baina petrolioak klima aldaketa okertzen du. Zaila da petroliorik gabe bizitzea.
Klima aldaketa arazo handia da. Mundu guztiak elkarrekin lan egin behar du klima aldaketa konpontzeko.
B1 mailarako egokitutako berria
Klima aldaketak arazo larriak sortzen ditu munduan. Batez ere, oihanetako suteak gero eta gehiago daude. Jendeak uste du sute horiek bakarrik eskualde beroetan gertatzen direla, baina orain iparraldeko lekuetan ere badaude, adibidez, Errusian eta Kanadan.
Oihan boreala da munduko biomarik handiena. Planetaren %11,5 estaltzen du eta gehiena Errusian eta Kanadan dago. Oihan hori pinuz, izeiz eta alertzez osatuta dago. Oihanak karbono asko dauka, bai zuhaitzetan, bai lurrean. Klima aldaketarekin, karbono hori atmosferara joan daiteke eta hori oso txarra da.
Azken urteetan, sute asko egon dira Errusian eta Kanadan. 2024an, 8,8 milioi hektarea erre ziren Errusian, eta 2025ean, 4,5 milioi. Kanadan ere sute asko egon dira: 2024an, 5,3 milioi hektarea erre ziren, eta 2025ean, 8,8 milioi.
Suteek kalte handiak egiten dituzte. Zuhaitz asko erretzen dira eta lurra kutsatzen da. Gainera, permafrosta urtzen ari da. Permafrosta lur izoztua da eta karbono asko dauka. Urtzen bada, karbonoa atmosferara joango da eta hori oso arriskutsua da.
Klima aldaketak ere laborantzan eragiten du. Kanada eta Errusia zereal esportatzaile handiak dira, baina klima aldatzen bada, laborantzak arazoak izango ditu. Lurra ez da hain emankorra izango eta ur gutxiago egongo da.
Errusia eta Kanada petrolio esportatzaile handiak dira ere. Petrolioa oso garrantzitsua da ekonomiarako, baina klima aldaketak petrolioaren ekoizpena kaltetu dezake.
Zer egin dezakegu? Gobernuek neurriak hartu behar dituzte klima aldaketa gelditzeko. Jendeak ere gauza asko egin ditzake: energia berriztagarriak erabili, garraio publikoa hartu, birziklatu… Denok elkarrekin lan egin behar dugu klima aldaketa gelditzeko.